1. فيزيک و متافيزيک در قرن هفدهم................................................................................... 8
الف) منظر جهاني در قرونوسطي....................................................................................... 8
1. روشهاي معمول در علم: تبيين با توسل بهغايت............................................................... 8
2. طبيعت همچون سلسلهمراتب موجودات......................................................................... 9
3. روشهاي معمول در الهيات: عقل و وحي....................................................................... 9
4. خداوند چونان خير اعلي......................................................................................... 10
5. انسان همچون مرکز و محور نمايش کيهاني.................................................................... 10
ب) «دو علم جديد» گاليله.............................................................................................. 10
1. روشهاي معمول در علم: رياضيات و مشاهده................................................................ 10
2. طبيعت چونان ذرات متحرک.................................................................................... 11
3. روشهاي معمول در کلام [ = الهيات]: ارسطو، کتاب مقدس و طبيعت..................................... 11
4. خداوند همچون علت اولي...................................................................................... 11
5. انسان همچون نظارهگر تنزل مقام يافته.......................................................................... 12
پ: ماشين جهاني نيوتني................................................................................................ 12
يافته هاي نيوتن...................................................................................................... 12
روش علمي نيوتن روش آزمايش و نظريه است.................................................................. 13
طبيعت به منزله ماشين قانونمند..................................................................................... 13
ويژگي هاي طبيعت از نظر نيوتن عبارت است از:................................................................ 13
طبيعت حکايت گر آفريده گار قادر مطلق......................................................................... 14
فرايند تعامل علم و دين از طريق عقلاني سازي دين............................................................. 14
4. خداوند به عنوان ساعت ساز الهي/ لاهوتي..................................................................... 14
پاسخ نيوتن........................................................................................................... 15
5. سرنوشت انسان: بدن و ذهن..................................................................................... 15
3. تعامل علم و دين در قرن هجدهم.................................................................................. 15
الف) عصر عقل...................................................................................................... 17
طبيعت به عنوان مکانيسم جبري................................................................................. 17
خداوند دئيسم = خدا پرستي طبيعي................................................................................ 17
مراحل عصر روشنگري «دين عقلاني.............................................................................. 17
الف) مرحله اول: دين عقلاني و سنت مسيحي................................................................ 17
ب) مرحله دوم: شکوفايي دييسم............................................................................... 17
ج) مرحله سوم: افول دئيسم..................................................................................... 17
پ . واکنشهاي فلسفي............................................................................................... 18
1.اصالت تجربه علمي و لاادريگري ديني (هيوم)............................................................. 18
مفهوم عليت در نظريه هيوم.................................................................................. 18
2. علم و دين، همچون دو حوزه جداگانه (کانت)............................................................ 19
3.زيست شناسي و الهيات در قرن نوزدهم............................................................................ 20
داروين................................................................................................................ 20
الف. داروين و انتخاب طبيعي...................................................................................... 20
1. اسلاف داروين................................................................................................ 20
2. کار علمي داروين............................................................................................. 20
نظريه انتخاب طبيعي داروين از ترکيب چندين مفهوم تشکيل يافته است:.............................. 21
الف. تغييرات تصادفي.................................................................................... 21
ب. تنازع بقا............................................................................................... 21
پ. بقاي انسب............................................................................................ 21
ب. پيامدهاي کلامي نظريه تکامل.................................................................................. 21
1. خداوند و طبيعت: معارضه با حکمت صنع................................................................. 21
2- انسان و طبيعت: معارضه با اشرفيت انسان................................................................. 22
والاس در مقابل داروين.................................................................................. 22
3- روش هاي معمول در الهيات: معارضه با کتاب مقدس..................................................... 22
پ گرايشهاي متباعد در الهيات..................................................................................... 23
1. واکنشهاي سنت گرايان در برابر تکامل...................................................................... 23
2. نهضت نو خواهي............................................................................................. 23
3. الاهيات اعتدالي يا کلام ليبرال................................................................................ 24
سه تحول فکري در اين قرن پايههاي کلام ليبرال را شکل ميدهد؛...................................... 24
الف) پژوهشهاي مربوط به کتاب مقدس.............................................................. 24
ب) تجربه ديني........................................................................................... 24
ج) اولويت اخلاق........................................................................................ 24
4. فلسفههاي طبيعي تکامل...................................................................................... 25
خلاصه و مرور....................................................................................................... 25
4. علم و دين در قرن بيستم............................................................................................ 26
الف؛ تباينهاي علم و دين.......................................................................................... 26
1. سختکيشي نوين يا نوارتدکسي............................................................................. 26
2. اگزيستانسياليسم يا اصالت وجوديها....................................................................... 26
3. تحليل زبان..................................................................................................... 27
ب: توازيهاي علم و دين........................................................................................... 27
1. الاهيات اعتدالي................................................................................................ 27
2. فلسفه پويش................................................................................................... 27
پ: اخذ و اقتباسهاي الاهيات از علم.............................................................................. 28
3. روشهاي علم........................................................................................................ 28
الف: تجربه و تعبير در علم.......................................................................................... 28
1. همکنشي آزمايش و نظريه.................................................................................... 28
2. تشکل نظريه ها................................................................................................ 29
3. معيارهاي ارزيابي نظريه ها................................................................................... 30
4. شناخت همچون هدف علم................................................................................... 30
ب. عرف اهل علم وزبانش......................................................................................... 30
1. عرف اهل علم وسرمشقهايش................................................................................ 30
2. خصلت کناي زبان علمي..................................................................................... 30
3. استفاده ازتمثيل ومدل سازي.................................................................................. 30
پ: ربط مفاهيم علمي با واقعيت................................................................................... 31
1. نظريه به عنوان ملخص داده ها پوزيتويسم.................................................................. 31
2. نظريه همچون وسيله مفيد وسيله انگاري.................................................................... 31
3. نظريه بعنوان صورت ذهني ايده آليسم...................................................................... 31
4. نظريه همچون باز نمود جهان واقع اصالت واقع........................................................... 31
ماحصل................................................................................................................ 31
6. ازعلوم تا علوم انساني................................................................................................ 31
الف.عينيت ودرگير شدن شخصي در علم......................................................................... 31
1.تاثير مشاهده گر بر داده ها.................................................................................... 32
2. قضاوت شخصي دانشمندان.................................................................................. 32
3. عينيت به عنوان آزمون پذيري بين الاذهاني................................................................. 33
ب: عينيت و التزام شخصي در علوم اجتماعي..................................................................... 34
1- التزام شخصی و مطالعه انسان............................................................................... 34
پ. مورد سوم: قانونمندي و تکرارناپذیر در تاريخ................................................................ 36
روشهاي دين........................................................................................................... 37
الف: تجربه وتعبير در دين.......................................................................................... 37
ب: درگير شدن شخصي و ايمان ديني............................................................................. 39
3. هم کنشی بین ایمان و عقل................................................................................... 41
وظایف عقل در برابر دین................................................................................... 41
1. تعهد دینی و تحقیق اندیشه ورزانه!.......................................................................... 41
تلفیق درگیری شخصی و پژوهش اندیش مندانه........................................................... 42
پ) وحی و بی همتایی.............................................................................................. 43
عناصر مشترکی میان علم و دین................................................................................ 43
1. وحی و تعبیر.................................................................................................. 43
وحی دو ویژگی دارد؛........................................................................................ 43
اول درهمه جنبه های وحی هم خداوند و انسان دخالت دارد........................................ 43
دوم وحی هم به گذشته مرتبط است و هم به حال.................................................... 43
1. وحی و تجربه انسانی......................................................................................... 43
3. مساله جزئیت یا انحصار گرایی دینی........................................................................ 44
ت) نتیجه گیری . مرور.............................................................................................. 44
8. زبانهاي علم و دین................................................................................................... 44
الف) تحقیق پذیری و زبان دینی................................................................................... 45
1. تحقیق پذیری به مدد دادههای حسی (پوزیتویسم منطقی)................................................ 45
فواید پوزیتویسم منطقی...................................................................................... 45
انتقاداتی بر نگاه پوزیتویسم.................................................................................. 45
الف) شان منطقی اصل تحقیق پذیری زیر سوال است................................................. 45
ب) عدم وجود دادههای حسی خالص................................................................. 45
ج) باززائی متافیزیک تازه از درون نفی متافیزیک..................................................... 45
2. کاربردهای گوناگون زبان( تحلیل زبانی).................................................................... 46
3. نقش معرفت بخش و نا معرفت بخش دردین............................................................. 46
اشکال و محذور اصالت وسيله اي بودن دين.............................................................. 46
انکار معرفت بخشی زبان دین........................................................................... 46
4. خدا شناسی دینی و تحقیق پذیری........................................................................... 46
ایان بار بور در نهایت می گوید:......................................................................... 47
ب) ارزبابی عقاید دینی.............................................................................................. 47
1. معیارهای ارزیابی عقاید دینی................................................................................ 47
تحلیل عقاید دینی در چارچوب سه شاخص زیر صورت می پذیرد؛.................................... 47
توازیهای عقاید دینی و نظریههای علمی......................................................................... 48
اول ارتباط داده ها................................................................................................ 48
دوم انسجام....................................................................................................... 48
سوم جامعیت...................................................................................................... 48
2. تعبیر اصالت طبیعی از دین................................................................................... 48
ارزیابی دیدگاه بدیل.......................................................................................... 48
3. محدودیت های ارزیابی...................................................................................... 48
تفاوت های میان عقاید دینی و نظریه های علمی......................................................... 49
اول؛ تاثیر تعبیر برتجربه دینی بیشتر از نظریه علمی است............................................. 49
دوم؛ اثر پذیری معیارهای ارزیابی از عقاید دینی....................................................... 49
سوم؛ آزمون پذیری بین الاذهانی فقط در داخل یک جامعه رخ میدهد.............................. 49
4. جهان نگری و نظام های متافیزیکی......................................................................... 49
و .......